Ter Plekke – Parijs (10) – ziekenhuizen – Hôtel Dieu
Plaats: Île de la Cité
Metro 4, RER B.
Parijs begon op het Île de la Cité en het Île Saint Louis. Koeien en houthandel. Al snel kwamen er huizen en natuurlijk ook een ziekenhuis, alhoewel de ziekenhuizen zoals wij die kennen pas uit de 19e eeuw stammen. Dat ziekenhuis werd gesticht in 660. Daarna volgden er vele versies, met een belangrijk ijkpunt in de 12e eeuw, met een nieuw gebouw. Het aantal mensen in het ziekenhuis groeide geleidelijk. Eerst tot ongeveer 900, maar in 1709 waren er zo’n 9000 mensen in dit ziekenhuis. Het was inderdaad vooral een toevluchtsoord, hetgeen met zich meebracht dat er ook allerlei nijverheid plaatsvond, zoals slachterijen en leerlooierijen, hetgeen nu niet bepaald bevorderlijk was voor de gezondheid. Deze 9000 mensen bezetten zo’n 1000 bedden, en alles lag door elkaar heen. Het was waarschijnlijk het meest smerige ziekenhuis van Parijs. In 1737 was er een grote brand, en in 1772 brandde het gebouw vrijwel geheel af.
De brand van het Hôtel Dieu in 1772 Jean-Baptiste-François Génillion
Pas rond 1800 ontstonden er ziekenhuizen die in bepaalde ziekten waren gespecialiseerd. In 1815 werd Baron Guillaume Dupuytren, de naamgever van de ziekte van Dupuytren, het hoofd van Hôtel Dieu, en hij maakte het ziekenhuis beroemd. Het aantal mensen in Hôtel Dieu zakte geleidelijk verder van 1200 naar 800 rond 1840. Gewonden en zieken uit alle maatschappelijke klassen worden in 1840 toegelaten, behalve de ongeneeslijke patiënten, hetgeen zal hebben bijgedragen aan het succes van het ziekenhuis. Ook werden mensen met chronische ziekten, huidziekten en syfilis niet opgenomen. Zwangere vrouwen en kinderen, alsmede psychiatrische patiënten werden ook geweigerd, maar die konden wel ergens anders naar toe. Er kwam weer een ijkpunt voor Hôtel Dieu, want tussen 1866 en 1878 kwam er een nieuw gebouw. In 1754 zag het Île de la Cité er zo uit.
Allemaal kleine straatjes en huizen op elkaar gepakt. Als we het kaartje nog wat uitvergroten – helaas niet zo scherp – zien we hoe kriebelig alles toen was.
Rechtsonder de Notre Dame. Dit kriebelige gedoe beviel Baron Hausmann, stadsarchitect van Napoleon III, niet. Hij ontwierp een nieuw Île de la Cité, dat er zo uitzag
Heel wat overzichtelijker dus. En, in zwart aangegeven links boven de Notre Dame, het nieuwe Hôtel Dieu.
Hôtel Dieu in 1875
Hier werkte de broer van Marcel Proust, Adrien, een tijdje aan het begin van de 29e eeuw.
In theorie is Hôtel Dieu dus het oudste ziekenhuis van Parijs, omdat hier al sinds de 7e eeuw een gebouw stond dat een ziekenhuis genoemd kon worden. In feite was het tot 1800 dus meer een toevluchtsoord dan een ziekenhuis en stamt het huidige gebouw, al het vijfde of zesde gebouw, uit de tweede helft van de 19e eeuw, en daarmee is het wat het gebouw betreft zeker niet het oudste ziekenhuis van Parijs.
Het ziekenhuis bestaat nog tot op de dag van vandaag, midden in de metropool Parijs. Sterker nog: het wordt nog steeds gemoderniseerd.
Het is zelfs het eerste hulp ziekenhuis voor negen arrondissementen, hetgeen niet eenvoudig zal zijn gezien het drukke verkeer en de vele toeristen, die vooral voor de Notre Dame komen.
Naast de eerste hulp is het ziekenhuis gespecialiseerd in diabetes.
Binnenkomen in het ziekenhuis lukt soms wel, soms niet, afhankelijk van de attitude van de bewakers van de toegang. Binnen is een tuin met bankjes, waar het aangenaam verpozen is (als je dus binnen kunt komen)
In een eerdere aflevering van Ter Plekke, nr 9 in de serie Parijs, kwamen we commissaris Maigret tegen die een moordaanslag onderzoekt op een clochard, hier vlak bij. De clochard ligt zwaar gewond in Hôtel Dieu. Ook Maigret heeft moeite om toegang te krijgen tot het ziekenhuis.
Ze dronken nog een tweede glas, dat ze van de Italiaan niet mochten betalen. Dan staken ze de Pont Marie over. Enkele minuten later gingen ze het Hötel-Dieu binnen. Daar moesten ze lang onderhandelen met een stugge vrouw die achter een loket troonde.
Weet u zijn naam niet?
Ik weet alleen dat ze hem op de kaden ‘de Dokter’ noemen en dat hij vannacht hier binnengebracht is …
Vannacht, toen was ik er niet…. Op welke afdeling ligt hij?
Dat weet ik niet…. Ik heb straks opgebeld en de assistent met wie ik gesproken heb heeft niet over een operatie gesproken …
Weet u de naam van die assistent?
Neen….
Ze bladerde in een register, beide twee of drie maa1 op.
Hoe is uw naam ook alweer?
Commissaris Maigret….
Dat zei de vrouw niets en ze herhaalde in het toestel: Commissaris Maigret …. Tenslotte zuchtte ze, na een minuut of tien, op een toon of ze hun een grote gunst toestond: – Gaat u maar naar boven…. Trap C …. Derde etage … Daar vindt u de hoofdzuster wel….
Ze kwamen verplegers tegen, jonge artsen, patiënten in ziekenhuiskleding en door openstaande deuren zagen ze lange rijen bedden. Op de derde etage moesten ze weer geruime tijd wachten, want de hoofdzuster was in druk gesprek met twee mannen die blijkbaar iets vroegen waarvoor ze geen toestemming wilde geven.
ik kan er niets aan doen, zei ze tenslotte. Gaat u maar naar de administratie. Ik maak de reglementen niet ….
Ze gingen weg terwijl ze weinig vriendelijke woorden tussen hun tanden bromden en de hoofdzuster wendde zich tot Maigret.
Bent u degene die voor de clochard komt?
Commissaris Maigret … herhaalde hij.
Ze zocht in haar herinnering, maar die naam zei haar ook niets. Men bevond zich hier in een andere wereld, een wereld van genummerde zalen, van streng gescheiden afdelingen, van rijen bedden.
Georges Simenon: Maigret en de clochard
De serie Ter Plekke over Parijs gaat met zomerreces en keert terug op 5 of 12 September 2026, mede afhankelijk van het verschijnen van Scoop. We gaan dan verder met de oude ziekenhuizen in Parijs.