Auvers sur Oise

Ter plekke – Vincent van Gogh (3) – Auvers-sur Oise
Hoe kom je daar (OV): RER H Gard du Nord naar Pontoise, overstappen in Saint-Ouen-l’Aumône
Kosten:
Musée dr. Gachet: 5 euro
Château van Auvers: 12 euro
Musée du Absinth : 6 euro
Auberge Ravoux: 10 euro
Boomwortels : 6 euro

Vincent van Gogh vertrok na zijn verblijf in St Rémy de Provence weer naar het noorden. Dat had nog wel wat voeten in de aarde, getuige zijn brief van 4 Mei 1890 aan zijn broer Theo:

Dank voor je goede brief en voor het portret van Jo, dat heel aardig is en heel geslaagd als pose, Ziehier, ik zal in mijn antwoord heel eenvoudig zijn en zo praktisch mogelijk. Ten eerste wijs ik categorisch af wat je zegt, dat ik me de hele reis moet laten begeleiden. Als ik eenmaal in de trein zit, kan er niets meer gebeuren; ik ben niet gevaarlijk – zelfs als ik een aanval krijg, zijn er dan geen andere passagiers in de wagon en weten ze trouwens niet op elk station wat ze in zo’n geval moeten doen? Je maakt je daar zorgen over die zo zwaar op me drukken dat ik prompt de moed zou verliezen.
Ik heb zojuist hetzelfde tegen mijnheer Peyron gezegd en ik heb hem erop gewezen dat de aanvallen zoals ik er pas een heb gehad, altijd werden gevolgd door drie of vier maanden van volledige kalmte. Ik wil van die periode gebruik maken om te verhuizen – ik wil in ieder geval verhuizen, mijn wens om hier te vertrekken staat nu absoluut vast,
Ik voel me niet bij machte om te oordelen over de manier waarop ze hier de zieken behandelen, ik voel niet de behoefte om in details te treden.

Hij besloot om, via Parijs, naar Auvers sur Oise te gaan, een (kunstenaars)dorp ten Noordwesten van Parijs. In Parijs ontmoet hij voor het eerst Jo, de vrouw van zijn broer, van wie hij niet kon vermoeden hoe belangrijk zij zou worden in zijn groeiende bekendheid. Hetzelfde geldt voor het zoontje van Theo en Jo. Hij schrijft uit Auvers aan Theo en Jo op 20 Mei 1890:

Nu ik kennis heb gemaakt met Jo, kan ik in het vervolg moeilijk alleen aan Theo schrijven, maar Jo zal het me hopelijk toestaan dat ik in het Frans schrijf, want echt, na twee jaar in het Zuiden denk ik dat ik jullie op die manier beter zeg wat ik te zeggen heb. Auvers is heel mooi- onder andere veel oude strodaken, iets wat zeldzaam wordt.
Ik hoop dus door daarvan heel serieus enkele doeken te maken, kans te zien de verblijfkosten eruit te halen – want het is echt heel erg mooi, het is helemaal het platteland, karakteristiek en pittoresk.

Ook toen in 1890 kon je met de trein in Auvers komen, zoals door van Gogh vastgelegd.

Olie op canvas. 72.0 x 90.0 cm. Auvers-sur-Oise : June, 1890. Moskou: Poesjkin museum
Nu stap je op Paris Nord op RER H richting Pontoise en dan stap je over in Saint-Ouen-l’Aumône op de trein naar Auvers-sur-Oise. Er zijn ook andere routes, o.a over Valdomois en dan de bus of de trein. Of met de trein naar Méry-sur-Oise, en dan een mooie wandeling richting Auvers met onderweg een prachtig uitzicht op het dorp.
Er waren voor van Gogh twee redenen om naar Auvers te gaan: een concrete reden: Dr. Paul Gachet en een ideeële reden: Charles-François Daubigny. Om met de laatste te beginnen.
Charles-François Daubigny was een van de schilders die hij bewonderde en Daubigny had gewoond en gewerkt in Auvers.

Charles-François Daubigny – Zicht op Auvers-sur-Oise – The Metropolitan Museum of Art, New York

Daubigny was in 1878 overleden (zijn graf is op Père Lachaise in Parijs), maar zijn vrouw woonde nog steeds in Auvers toen van Gogh daar arriveerde. Van Gogh zocht haar op en schilderde verscheidene keren de tuin van het huis van Daubigny. We komen er op onze wandeling langs.
De andere reden was zoals gezegd, een concrete en veel belangrijkere reden. Dr Paul Cachet werkte doordeweeks weliswaar in Parijs, maar woonde met zijn twee kinderen en huishoudster sinds 1873 in Auvers. Vincent was nog steeds niet helemaal hersteld en kon zijn (medische) hulp goed gebruiken. Uit de brief van 20 Mei:

Ik heb dr. Gachet gezien, die op mij de indruk maakte nogal excentriek te zijn, maar zijn ervaring als arts zal hem zelf wel in evenwicht houden in zijn strijd tegen de geestesziekte waar hij volgens mij even erg aan lijdt als ik.
(….)
Waarschijnlijk zul je dr. Gachet deze week zien – hij heeft een heel mooie Pissarro, winterlandschap met rood huis in de sneeuw.

Camille Pissarro Kastanjeboom in Louveciennes 1872

En twee mooie boeketten van Cézanne.
En nog een andere Cézanne van het dorp. Ik op mijn beurt wil hier graag, heel graag wat met het penseel doen.
(…)
Zijn huis staat vol heel erg donkere oude prullen, met uitzondering van de paar schetsen van de genoemde impressionisten. Hoewel het een rare kerel is, maakt hij op mij geen ongunstige indruk. Als hij vertelt over België en over de tijd van de schilders van weleer, komt er op zijn door verdriet getekende gezicht weer een glimlach en ik denk wel dat ik bevriend met hem zal blijven en dat ik een portret van hem ga maken. Verder zegt hij tegen me dat ik veel en gestaag moet werken en helemaal niet moet denken aan wat ik heb gehad.

Olie op canvas. 68.0 x 57.0 cm. Auvers-sur-Oise: June, 1890 Musée d’Orsay, Parijs

(25 Mei 1890)
Dank voor je brief die ik vanmorgen heb ontvangen, en voor de vijftig francs die erin zaten.
Vandaag heb ik dr. Gachet weer gezien en ik ga dinsdagmorgen bij hem schilderen, dan ga ik bij hem eten en daarna komt hij mijn schilderijen bekijken. Hij lijkt me heel verstandig, maar hij is in zijn beroep van plattelandsdokter net zo ontmoedigd als ik in mijn schilderkunst. Dus ik heb hem gezegd dat ik toch graag met hem van beroep zou willen ruilen. Enfin, ik geloof graag dat ik uiteindelijk vrienden met hem zal worden. Hij heeft me trouwens gezegd dat als de melancholie of zo voor mij ondraaglijk zou worden, hij nog wel iets kon doen om het in hevigheid te doen afnemen en dat ik gerust eerlijk tegen hem kon zijn. Welnu, dat moment dat ik hem nodig zal hebben, kan natuurlijk komen, maar tot nu toe gaat het goed. En het kan nog beter worden; ik geloof nog altijd dat het vooral een ziekte van het Zuiden is die ik opgelopen heb en dat mijn terugkeer hier alles zal doen verdwijnen.
(….)
Maar je zult zien, zijn huis staat net als een antiekhandel vol, propvol spullen die niet altijd de moeite waard zijn, het is zelfs vreselijk. Maar het goede daarvan is dat er altijd wel iets is om bloemen of stillevens te schikken. Ik heb die studies voor hem gemaakt om hem te laten zien dat we hem toch altijd zullen vergoeden wat hij voor ons doet, ook al betalen we hem niet in geld.

Het huis van dr Gachet staat er nog, en is nu een museum. We gaan er zo naar toe, maar eerst wat meer informatie over Auvers. Ook hier zijn van Gogh steentjes.

Auvers heeft volgens Wikipedia 6820 inwoners. Auvers is dus niet erg groot. Het ligt aan de Oise, een middelgrote rivier, die ontspringt in België en na 351 km uitmondt in de Seine bij Conflans-Sainte-Honorine.
Eenmaal op het station zijn er grofweg twee opties om Auvers te bezoeken. Je kunt meteen linksaf Auvers inlopen, of je kunt eerst westelijk langs de rivier een wandeling maken (wel rive droite) om dan vanuit het zuiden weer in Auvers terug te keren. Wie eerst langs de rivier loopt kan in een cirkelvormige route door Auvers lopen langs alle belangrijke plaatsen. Wie eerst Auvers inloopt, zal al die plaatsen ook kunnen tegenkomen, maar zal bijna onvermijdelijk de weg naar het huis van dr. Gachet heen en terug moeten lopen.
We lopen daarom eerst langs de rivier, een rivier die merkwaardig genoeg van Gogh nauwelijks trok. Hij maakte er maar één schilderij van en één aquarel. Dat is niet veel, omdat hij 74 schilderijen maakte in Auvers, in 70 dagen. En dan tellen we de tekeningen nog niet eens mee.

De oever van de Oise in Auvers. Olie op canvas, 73.3 x 93.7 cm. Auvers-sur-Oise: July, 1890. Detroit: The Detroit Institute of Arts

We starten onze wandeling. Eerst het spoor oversteken (via de tunnel) en dan de parkeerplaats aflopen naar de Rue Montmauer. Rechtsaf inslaan en weer linksaf de Rue du Bac. Bij de rivier rechtsaf het wandelpad. Het is mooi wandelen langs de rivier. Rue du Belle Rive verderop langs de rivier, aan het eind even rechts en daarna weer links, de Rue des Gords en dan rechtsaf de Rue Rémy tot aan de Rue du dr. Gachet. Iets daarvoor, aan het eind van een klein steegje naar rechts, de eerste na de kruising van rue Rémy met rue François Villon/Parmenier, bevindt zich de kleine woning waar Cézanne in 1873 verbleef.

Al snel zie je dan ook het huis van dr. Gachet. De toegang is 5 euro, en daarvoor krijg je een indruk hoe dr. Gachet woonde. Een aardig museum, maar meer ook niet. De beschrijving van Vincent geldt nog steeds.

Na het bezoek verder lopen op de Rue du dr. Gachet in noordelijke richting (linksaf als je het huis verlaat). Deze weg heet na een tijdje Rue Victor Hugo en kruist op een gegeven moment een provinciale weg (geheel in stijl de Rue de Zundert). Aan de overkant ligt links het kasteel van Auvers. Je kunt het bezoeken, toen ik er was in September 2025 was er een van Gogh tentoonstelling. Voor 12 euro krijg je een rondgang langs posters (!) van Van Gogh schilderijen en de zoveelste biografie. Het kasteel is daarvoor zo afgetimmerd dat het interieur van het kasteel bijna helemaal is verdwenen. En aan het eind het zoveelste van Gogh winkeltje……
We gaan verder op dezelfde weg, die nu Rue Léry heet, onder de boog door. Rechtsaf is de Rue Alphonse Calle, en aan die weg ligt links op de hoek een allerliefst museum, het absinthmuseum.

Eerst worden we door de tuin geleid, waar veel kruiden staan die in de absinth gaan. Dan wordt de deur van het museum ontgrendeld, worden de lampen aan gedaan en mag ik geheel solo door de drie ruimten die het museum rijk is dwalen. Absinth is zowel gezond en lekker als gevaarlijk en dodelijk, blijkt.

Met een trap naar beneden kom je in een café achtige ruimte waar de absinth kan worden genuttigd. Ik heb dat geweigerd, dus ik weet niet of dat is inbegrepen bij de prijs van 6 euro.

Weer terug naar de Rue Léry, de weg verder aflopen tot aan de Rue Daubigny. Rechtsaf ga je naar Auvers centrum, voor zover er sprake is van een centrum, en loop je langs het Daubigny museum. Linksaf loop je langs het maison/atelier van Daubigny, een prachtig klein museum dat (als het is geopend) zeer de moeite waard is. Het wordt nog steeds beheerd door familie van Daubigny. We lopen verder op weg naar de plaats van één van de meest beroemde schilderijen van Van Gogh. We slaan rechtsaf de Sante du Montier (op de hoek een schitterend huis, Villa Corot, waar ooit de Amerikaanse kunstenaar Robert Wickenden woonde, die Van Gogh ook in Auvers tegen is gekomen). Het is even steil omhoog. Links de soort wortels die we kennen van het laatste schilderij (die plek is echter ergens anders). Boven aangekomen is er een open vlakte. Voor de echte beleving moet je hier half juni komen, dan staat het graan hoog, twee weken voordat het geoogst wordt.

Want dat is het beeld dat bij dit schilderij hoort. Gelukkig staat het bord er voor de duidelijkheid bij. Of het ook écht deze plek is geweest waar Van Gogh dit werk schilderde, weten we strikt genomen niet: er zijn meer driesprongen in de velden rond Auvers, maar het zou goed kunnen. Ook Daubigny heeft in deze buurt geschilderd.

Van Gogh schreef, na een bezoek aan Parijs, op 10 Juli hierover

Weer terug hier voelde ook ik me nog erg terneergeslagen en voelde ik de storm die jullie bedreigt, ook op mij blijven drukken. Wat te doen – kijk, ik probeer gewoonlijk tamelijk goedgehumeurd te zijn, maar ook mijn leven is aan de wortel aangetast, ook ik sta niet meer stevig op mijn benen. Ik was bang – niet heel erg – maar toch wel een beetje – dat ik een bedreiging voor jullie vormde omdat ik op jullie kosten leef – maar de brief van Jo is voor mij het levende bewijs dat jullie heel goed beseffen dat ik van mijn kant net zo hard werk en ploeter als jullie.
Zo — hier teruggekeerd ben ik weer aan het werk gegaan – hoewel het penseel bijna uit mijn hand valt en – omdat ik heel goed wist wat ik wilde, heb ik sindsdien nog drie grote doeken geschilderd. Het zijn immense uitgestrekte korenvelden onder woeste luchten en ik heb nadrukkelijk geprobeerd er triestheid, extreme eenzaamheid in uit te drukken. Dat krijgen jullie binnenkort te zien, hoop ik – want ik hoop ze zo spoedig mogelijk voor jullie mee te nemen naar Parijs, omdat ik bijna zeker weet dat die doeken jullie zullen vertellen wat ik niet in woorden kan uitdrukken: hoe gezond en hartversterkend ik het platteland vind.

Er valt inderdaad veel te zeggen over dit schilderij, en dat is dan ook gedaan. Ik hou het er op dat de kraaien gewoon kraaien zijn, en geen aankondigingen van zijn dood, en dat het graan bijna geoogst wordt, voordat het onweer losbarst.

We lopen verder over de onverharde landweg, als maar rechtdoor totdat we bij de begraafplaats zijn. Daar liggen Vincent en Theo begraven. Theo stierf enkele maanden na Vincent in Nederland en werd daar ook begraven, maar in 1914 herbegraven naast zijn broer in Auvers.

Vincent is echter niet de enige schilder die hier begraven ligt. Tamelijk recent is ook de Nederlandse schilder Corneille hier begraven. Corneille woonde in Auvers.

Via de Ave. de Cimetière lopen we weer naar beneden naar Auvers en dan lopen we recht af op de kerk van Auvers, ook door van Gogh vereeuwigd.

Olie op canvas, 94.0 x 74.0 cm. Auvers-sur-Oise: Juni, 1890. Paris: Musée d’Orsay

Waar we in Arles nog bruggen en cafés tegen kwamen die mede zijn gebouwd door goed naar het schilderij te kijken, ik overdrijf een beetje, is deze kerk nog steeds de kerk van van Gogh.

We hebben nu bijna onze wandeling door Auvers voltooid. We lopen naar de Rue du Géneral de Gaulle en zien aan de linkerhand weer het station. Nu lopen we door, op weg naar nog een drietal bezienswaardigheden. Eerst aan de rechter hand het parc van Gogh. Daar is de VVV van Auvers, met, hoe kan het anders, een van Gogh winkeltje. Maar, wel interessant, in het park een beeld van van Gogh, gemaakt door Zadkine.

We lopen weer verder, langs net zoals in Arles en St Rémy allemaal borden met schilderijen van Van Gogh. Dan aan de rechterhand de Auberge Ravoux. Maar eerst even naar links kijken, want ook het stadhuis van Auvers lijkt nog sprekend op het schilderij van van Gogh, gemaakt op 14 juli 1890.

Olie op canvas. 72.0 x 93.0 cm. Auvers-sur-Oise: July, 1890. Spain: Privé bezit

In de auberge verbleef van Gogh. Hij schreef daarover:

Hij (dr. Gachet) heeft me naar een herberg geloodst waar ze 6 francs per dag vroegen.
Ik van mijn kant heb er een gevonden waar ik 3,50 francs per dag ga betalen. En ik denk dat ik er tot nader order maar moet blijven.

Je kunt het kamertje waar hij is overleden, bezoeken. Loop het straatje na de auberge naar rechts in, daar is de ingang. Voor 10 euro krijg je een mooie video over zijn leven – maar wel voor de zoveelste keer een bekende biografie – maar eerst moet je een nauw trappetje op naar zijn kale kamer.

Hier sliep hij dus voor 3,50 franc per dag (inclusief eten, dat wel)

Na de video kom je, hoe kan het ook anders, in het van Gogh winkeltje. Je kunt heerlijk lunchen in het restaurant, reserveren is wel aanbevolen. Diner kan sinds Covid niet meer, alleen voor heel speciale aangelegenheden wordt er een uitzondering gemaakt.

We verlaten de auberge weer en komen in het zijstraatje en gaan nu naar rechts en komen – opnieuw – op de Rue Daubigny. Links is het museum Daubigny, Van Gogh schilderde zoals gezegd de tuin van zijn huis bij het station een paar keer,

Olie op canvas. 53.0 x 103.0 cm. Auvers-sur-Oise: Juli, 1890. Hiroshima: Hiroshima Museum of Ar

Olie op canvas. 50.7 x 50.7 cm. Auvers-sur-Oise: midden Juni, 1890 Amsterdam, Van Gogh Museum

We lopen door langs het museum, nu gesloten voor renovatie, en komen rechts bij een groot bord bij boomwortels. Het zijn de wortels die op het laatste schilderij staan van Van Gogh.

Deze plek is in 2020 ‘ontdekt’. De wortels staan op privéterrein en dat zinde de burgemeester van Auvers niet. Die wortels zijn publiek bezit, is haar standpunt. De burgemeester zette als protest er een schutting met een luikje voor, vervolgens timmerden ze ook het luikje dicht, en heeft de eigenaar het later, toen zijn gelijk van eigendom was bewezen, ‘s nachts er alsnog een hek omheen gezet.
De rechter heeft de claim van de burgemeester dat de wortels van haar zijn tot twee keer toe verworpen. Ze is in cassatie gegaan. De eigenaars van de wortels bieden een begeleide wandeling op hun terrein aan. Niet voor de wortels, want die zijn gewoon vanaf de straat te zien. Waar deze wandeling – Le sentier du dernier tableau – dan wel voor is, is een beetje de vraag. We klimmen omhoog en boven aangekomen zien we weer de korenvelden, maar daar is deze wandeling ook niet voor nodig. De wandeling is eigenlijk een paadje door de tuin van de eigenaren van de boomwortels. Het lijkt weinig met die wortels of de korenvelden te maken te hebben. Zes euro lichter lopen we weer naar beneden.

Olie op canvas. 50.0 x 100.0 cm. Auvers-sur-Oise: Juli, 1890. Amsterdam: Van Gogh Museum

We komen aan het eind van onze Vincent van Gogh verkenning. Vijf of zes biografieën en van Gogh winkeltjes later constateren we dat het herdenken van Vincent van Gogh een mengelmoes is van authentieke momenten en authentieke kitsch. Neemt niet weg dat het prettig authentiek rondlopen is in Auvers zelf, dat als dorp nog vrij authentiek is gebleven. Het was de inrichting in St Rémy die het meeste indruk maakte, in het volle besef dat de ruimten die we daar gezien hebben de vrouwenruimten waren, en waarschijnlijk nooit door van Gogh zijn betreden. Maar de inrichting als zodanig is nog in originele staat aanwezig. Ook in Auvers zijn nog originele plekken te vinden, de auberge, het huis van dr Gachet, de kerk, het stadhuis en het korenveld, en vele oude boerderijen, maar dan moet je nog iets verder doorlopen naar Chaponval in het westen of Cordeville in het oosten.

Sinds zijn dood heeft Van Gogh een ware metamorfose ondergaan. Hij is niet alleen een groot kunstenaar geworden, maar hij maakt ons allen tegenwoordig ook nog gezonder. Zo verscheen er op 5 November 2025 het volgende bericht in Trouw.

Als ik dan even de peer mag zijn van dit onderzoek die nog niet was gevonden, dan zou ik ten eerste zeggen dat het een kunstfout is om labwaarden gelijk te stellen met klinische relevantie. Alleen al op grond daarvan kan dit onderzoek het cilindrisch archief (de prullenbak) in. En, als je twee groepen in totaal verschillende omgevingen iets laat zien zou het misschien ook zo kunnen zijn dat de omgeving van het museum belangrijker is dan de schilderijen. En tenslotte, een verklaring voor de verschillen ontbreekt en dat maakt het helemaal dubieus. Wie weet is het een toevallige statistische correlatie. Hoedt U dus voor dit soort onzin onderzoek!

Voorlopig sluiten we deze van Gogh verkenning af. We vervolgen onze serie in Parijs, waar we lange tijd zullen verblijven.

Arko Oderwald
Met veel dank aan Teio Meedendorp

Bronnen
Nienke Bakker e.a. Van Gogh in Auvers-sur-Oise. Gent: Uitgeverij Tijdsbeeld, 2023.

Leo Jansen, Hans Luijten en Nienke Bakker. Vincent van Gogh. De Kunst van het woord. Zijn mooiste brieven. Amsterdam: Uitgeverij Carrera, 2014.

Schilderijen van Van Gogh
https://vggallery.com/international/dutch/paintings/main_az.htm