Adres: 31 Rue Juliette Dodu
Hoe kom je daar: Bus 31, van Gare de l’Est
Toegang ziekenhuis: gratis
Toegang museum: 7 euro.
Bezoek op afspraak, email: musee.moulages.sls@aphp.fr
Maandag t/m vrijdag 09.00 – 16.30
Waar wij in Nederland het idee hebben dat een ziekenhuis dat meer dan 40 jaar oud is én midden in de stad ligt eigenlijk niet kan, zijn er in Parijs nog vele ziekenhuizen, ook academische, die niet alleen midden in de stad liggen, maar ook meer dan 400 jaar oud zijn. Zo is er ten zuiden van de Seine het Hôpital Cochin Port Royal, Hôpital de la Pitié Salpêtrière, Hôpital Val-de-Grâce, Hôpital Necker, Hôpital Bicêtre, In de Seine, bij wijze van spreken, ligt het Hôpital Hôtel-Dieu. Ten noorden van de Seine is het Hôpital Saint-Louis en het American Hospital. Allemaal ziekenhuizen die 2 – 400 jaar oud zijn (en soms nog ouder) en nog steeds bestaan op hun oorspronkelijke plek. Uiteraard zijn er nu naast (en in plaats van) de oude gebouwen ook nieuwe gebouwen neergezet. In een aantal afleveringen van Ter plekke Parijs zullen we een aantal van deze ziekenhuizen bezoeken. We beginnen met het Hôpital Saint-Louis.
Het Hôpital Saint-Louis is gesticht in 1611. Hoewel het nu midden in Parijs ligt, lag het bij de stichting net zoals het Wilhelmina gasthuis en het AMC buiten de stad, dat wil zeggen buiten de stadsmuren. Het ziekenhuis was nodig omdat het ziekenhuis dat in de stad lag, het Hôtel Dieu, overbelast raakte vanwege de pest. Wie vanaf de Av. Claude Vellefaux het terrein oploopt moet eerst langs een bewaker die vriendelijk kijkt en niets vraagt. Links het oude gedeelte van het ziekenhuis, nu vooral voor administratieve doeleinden gebruikt. Rechts de nieuwbouw, dat er merkwaardig genoeg aftandser uitziet dan de oudbouw. Dat komt wel vaker voor bij Parijse ziekenhuizen trouwens.
Hopital Saint-Louis is wat minder bekend, maar is toch, net als vele andere ziekenhuizen in Parijs, tot de kunsten doorgedrongen. Zo hangt er in het Musée d’Orsay dit schilderij van Henri Gervaux
Henri Gervaux Avant L’Opération, 1887, Olie op doek, 285 x 231 cm Musée d’Orsay
Ik heb het daar overigens nog nooit gezien, dus wellicht is het opgeslagen in het depot. Het museum voegt daar de volgende tekst aan toe:
Voor de operatie, met de echte titel: Dokter Péan geeft in het Saint-Louis-ziekenhuis les over zijn ontdekking van het afknijpen van bloedvaten, gepresenteerd op de Salon van de Société des artistes français in 1887, werd door sommige hedendaagse critici beschouwd als een moderne vertaling van Rembrandts Anatomische les.
Net als zijn illustere voorganger beeldt Gervex naast het lichaam, het onderwerp van het experiment, op de voorgrond, de beroemde arts af, omringd door zijn assistenten en studenten. Maar in tegenstelling tot zijn voorganger kiest hij voor een compositie in de hoogte, waardoor hij de plaats van de handeling gedetailleerd kan weergeven en een overvloed aan licht kan binnenlaten dat de vormen omlijnt en de contouren uitsnijdt, waardoor het dramatische karakter van de scène wordt benadrukt.
Tegenover het statische aspect van het schilderij van Rembrandt stelt hij een uitgesproken dynamiek, die duidelijk tot uiting komt in een excentrische compositie, in de verschillende houdingen en bewegingen van de protagonisten, die echter met elkaar verbonden zijn door hun blikken en gebaren. Bovendien voegt hij, met name op de voorgrond, linksonder, tegen een witte achtergrond, een reeks chirurgische instrumenten toe, die de meest recente wetenschappelijke vooruitgang laten zien.
Door al deze middelen verheft Gervex deze voorstelling van een gebeurtenis die door maar weinig mensen is meegemaakt, tot een historisch schilderij met een boodschap van moderniteit en hoop.
Terug naar het ziekenhuis. In de oudbouw is ergens het Musée des moulages, dat een bezoekje waard is. Als je naar het Musée des moulages wilt moet je je vooraf via email aanmelden, en dan, met het antwoord op de email als bewijs, in de nieuwbouw een toegangskaartje van 7 euro kopen. Getik op het toetsenbord, het printen van een formulier, het zetten van twee stempels, een handtekening en vervolgens het betaalbewijs. Voordat we de nieuwbouw verlaten moeten we nog even stilstaan bij het feit dat dit ziekenhuis ook in de romanliteratuur terecht is gekomen. Paris – Austerlitz is een postume roman van Rafael Chirbes, een Spaanse schrijver.
De roman gaat over de verhouding van een jongere man, een kunstschilder uit een gegoed milieu, de hoofdpersoon, met een veel oudere man die arbeider is. De roman is uit 2016, maar speelt zich af in de periode dat AIDS nog dodelijk was. De oudere man heeft AIDS en ligt in dit ziekenhuis.
Het Hôpital Saint-Louis, met zijn uit bakstenen en natuursteen opgetrokken voorgevel, de geometrische bloemperken, de kale boomstammen achter het raam in de kamer. Het regent zachtjes. Een zondag in februari, flets licht, het monochrome Parijse parelgrijs. De kleur van pastis met water, zou Michel zeggen. In die tijd beweegt hij zich nog met een zekere vlotheid door de kamer, gaat de gang op en het toilet in om achter de rug van de verpleegsters een van de Gitanes te roken die ik voor hem heb meegebracht. Hij is bijna tot het laatste ogenblik toe blijven roken. Wanneer ik hem in de maanden dat we samenwoonden vroeg te stoppen met roken, omdat ik ’s nachts wakker werd van zijn zware ademhaling – Je bronchiën zijn aan hun einde -, antwoordde hij: Het is iets erfelijks, mijn vader rookte niet en zijn bronchiën floten nog meer dan de mijne. Hij lachte. De verpleegsters die op de gang lopen doen alsof ze niets merken, maar op het stoeltje aan het voeteneinde van zijn bed heb ik de indruk dat ik de sigaret die hij op het toilet aan het roken is, nog kan ruiken.
Kapotte blaasbalg. Zijn zinnen eindigen in een reutelende zucht en als hij ’s nachts ligt te slapen, snurkt hij niet alleen, maar maakt hij af en toe ineens een fluitend geluid, een benauwde inademing, waarin hij wel lijkt te stikken en die wordt afgebroken door heftige hoestaanvallen. Hij rookt. Gitanes zonder filter.
Een treurige roman, niet alleen vanwege de beschrijving van het harde lot dat Aids toen was in Europa, maar ook vanwege de treurige liefde tussen beide mannen.
Terug naar het heden. Deze nieuwbouw van Hôpital Saint-Louis is van na die tijd, dus de patiënt uit de roman lag ergens in de oudbouw, al dan niet in het nu afgebroken gedeelte. We verlaten de nieuwbouw en steken over naar het oude gedeelte van het ziekenhuis. We lopen door een poort en komen op een binnenplaats met bomen en gras. 120 bij 120 meter. Er zitten hier patiënten, wie goed kijkt ziet de infuusstandaard op de foto.
Ook werknemers komen even uitrusten en volgens mij liggen hier ook een aantal mensen gewoon te zonnen. Niet zo’n gek idee, midden in Parijs en erg rustig. Maar verder is het hier bij nader inzien allemaal toch wel een beetje verwaarloosd, en dat is dan weer tegenstrijdig. Wel het verleden bewaren, maar het dan niet onderhouden.
We lopen via de poort aan de overkant de binnenplaats weer af en gaan links af, een laan met mooie kastanjebomen, in vorm geknipt.
Aan het eind van de laan is het Musée des moulages. Het ziekenhuis is al sinds de 19e eeuw tot op de dag van vandaag gespecialiseerd in dermatologie. Naar binnen, maar er is geen ontvangst. Er is een trap naar boven met vele portretten uit het glorierijke verleden
Dan komen we in een halletje, links en rechts een zaaltje en dan komen we in de grote zaal.
Daar is wel ontvangst. Haastig worden we weer van ons twee keer gestempelde en ondertekende formulier ontdaan en kunnen we rondkijken. Er zijn nog zo’n tien mensen in de zaal, die af en toe kreten van verbazing slaken als bepaalde afwijkingen te grotesk zijn, althans dat denk ik. Het kan natuurlijk ook uit bewondering komen.
Bovenstaande foto is van het internet, want foto’s nemen mag niet, vanwege de privacy van de patiënten, zo valt te lezen. Er zit wel iets grappigs aan die verklaring, want de vraag doet zich voor hoe, laten we zeggen een syfilitische ulcer, die uit de context van een lichaam is gehaald en uiteindelijk hier is vereeuwigd in was, herleid kan worden tot de oorspronkelijke patiënt. De hele patiënt is nergens aanwezig, alleen, in het geval van de ulcer, het getroffen geslachtsorgaan. De foto laat het goed zien. Tientallen vitrines met wasmodellen. Op de begane grond en op de omloop en, niet zichtbaar op de foto, in een gang aan de achterkant van de zichtbare vitrines. En, gezien de dermatologische specialisatie van het ziekenhuis, voornamelijk huidziekten. De dermatologie is in die zin anders in de geneeskunde dat de symptomen vaak samenvallen met de ziekte, hoewel het syfilis voorbeeld laat zien dat dat niet altijd het geval is.
De hele dermatologie wordt hier zo’n beetje getoond. De collectie is gestart in 1867 door Dr. Lailler, arts in het ziekenhuis, die aan Jules Baretta vroeg of hij de wasbewerkingen kon doen. En net zoals de van mijn vader gekregen Spaltholz Anatomie atlas uit 1913 nog steeds prima kan functioneren, zijn ook deze modellen nog steeds actueel. Hoewel….. Ik kan me vergissen, maar volgens mij ontbreekt er toch een beetje moderne dermatologie, die verbonden is met het onderwerp van de roman van Rafael Chirbes: Aids, in het bijzonder Kaposi sarcoom, één van de vele klinische verschijningsvormen van Aids. Maar eerlijk gezegd denk ik dat ik het over het hoofd heb gezien, want het Kaposi sarcoom werd al in 1872 beschreven door Moritz Kaposi, hetgeen precies in de bloeiperiode van deze verzameling valt.
De techniek van de wasmodellen is trouwens ook interessant, maar dat bewaren we voor een andere, vergelijkbare, verzameling, namelijk die in de Narrenturm in Wenen.
Meer dan 100 vitrines en 4900 moulages later verlaten we weer het pand, voorlopig hoeven we geen dermatologische afwijking meer te zien gelukkig.